سراوان

موقعیت جغرافیایی ( اقلیم و سرزمین )

تقسیمات کشوری

شهرستان سراوان با مساحت23880 کیلومتر مربع ، در شرق استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان337 کیلومتر است . این شهرستان دارای تعداد 5 مرکز شهری و6 بخش ، 14 دهستان و 708 آبادی دارای سکنه است .

عوارض طبیعی

( ارتفاعات ، رودخانه ها ، قنات ، چاه و چشمه ها( اعم از فصلی و غیر فصلی ) سرچشمه رودخانه و منتهی به بخش رودخانه ماشکید در این شهرستان واقع می باشد .
 ارتفاعات : کوه بیرک ، کوه سفید ، کوه بم پشت ، کوه سیاجان
رودخانه ها: ماشکید،سیمش ،روتک
 منابع تامین آب و حوزه آبریز و شبکه رودخانه ها :آب این شهرستان ازطریق 1269حلقه چاه 307 رشته قنات 272 رشته چشمه با میزان آبدهی 183میلیون متر مکعب و رودخانه های ماشکید با میزان آبدهی متوسط سالانه 80 میلیون متر مکعب تامین می شود.

اقلیم

شهرستان سراوان دارای اقلیم بیابانی گرم و خشک می باشد . میانگین بارش سالانه در این شهرستان 6/104 میلی متر و متوسط دمای آن در سال 82  از 43 الی 4- درجه سانتی گراد درتغییراست .

پیشینه تاریخی و گردشگری

( تاریخچه و وجه تسمیه نامگذاری ،اماکن و آثار تاریخی ، آداب و رسوم ،مشاهیر و شخصیت های تاریخی )  سراوان در سال 1326 به شهعرستان تبدیل شده است . قبل از ورود نیروهای دولتی به این منطقه نوع اداره و حکومت در منطقه ملوک الطوایفی بوده و هر قسمتی از مناطق این شستون نام قبلی این شهرستان بوده که بعداً از آن به سراوان یاد شده است .

جاذبه های تاریخی :

1- سنگ نگاره ها :

مهمترین این سنگ نگاره ها مربوط به دره نگاران ناهوک می باشد که بر روی کوههای منطقه سردشت در دره ای بنام دره نگاران واقع شده است و براساس بررسی های تاریخی و کارشناسی های باستان شناسی مربوط به دره شکار مربوط به ده هزار سال پیش است .

2- قلعه سب :

این قلعه مربوط به دوره اسلامی است و حکام ساکن در آن بر کل منطقه سیب و سوران ، هیدوچ ، کنت و زابلی تسلط داشته و در واقع امراء آن مناطق تحت سلطه و خدمت آنها زندگی می کردند .

3- قبرستان قدیمی گشت :

قبرستان مزبور در قسمت سفلای گشت واقع و مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد در پویش های باستان شناسی انجام شده آثاری از سنگ نگاره ها که مربوط به ساکنین قدیمی گشت بوده اند یافت شده است .

4- کارگاه سفال کلپورگان :

صنعت سفال کلپورگان هنریست به جای مانده از انسانهای نخستین که بیش از هفت هزار و پانصد هزار سال قدمت دارد و در واقع موزه زنده ایست از این صنعت و هنر .از شاخصه های مهم این صنعت پیش از تاریخ ماندگاری آن طی قرون و هزاره ای متمادی و عدم تاثیر تکنولوژی جدید و روشهای مدرنیته سفال سازی و عدم بهره گیری از هرگونه لعاب می باشد . از دیگر ویژگیهای خاص این صنعت و هنر ، کار توسط هنرمندان زن منطقه می باشد .

5- تپه روباهک :

از جمله سنبل های تاریخی که در زمره جذابیت های خاص این شهرستان می باشد که براساس نظر کارشناسان امر از نظر سابقه تاریخی قدمت آن به شهر سوخته زابل می رسد که با انجام کار کارشناسی و تهیه و تامین اعتبارات کافی و بیرون اوردن زمینه های سابقه تاریخی این شهرستان و اهمیت آن در گذشته خواهد شد .

زبان و مذهب

مردم شهرستان سراوان به لهجه محلی تکلم می کنند و لهجه های بلوچی و فارسی نیز رایج است . در این شهرستان86/99 درصد جمعیت آن را مسلمانان شیعه / سنی/ تشکیل می دهند.

جمعیت نیروی انسانی

الف : جمعیت

جمعیت شهرستان سراوان در سال 1375 حدود172136نفر بوده این رقم در سال 1382 به 213086  نفر رسیده است .تغییرات جمعیت در سال 1382 نسبت به سال 1375 ،برابر  8/23درصد بوده است .

ب- نیروی انسانی

بر اساس برآورد انجام شده در سال 1382جمعیت فعال این شهرستان *(استان)241923نفر، جمعیت شاغل 225353 نفر به ترتیب روستایی و شهری 1084974و 1065034بوده و ترکیب اشتغال به ترتیب کشاورزی صنعت و خدمات 28و8/24و2/47 درصد می باشد.بر همین اساس نرخ بیکاری 2/19 درصد بوده که نسبت به سال 1375(نرخ بیکاری 9 درصد بوده )،113درصد رشد داشته (2/10 درصد افزایش یافته است )

*- نظر به اینکه اطلاعات جمعیتی برای سالهای مختلف برنامه بصورت برآورد می باشد(برای کل برنامه پنج ساله بوده است) و برای شهرستانها به تفکیک نداریم آمار استان را در نظر می گیریم. 

ج:آمار شهدا، جاویدالاثرها، جانبازان و آزادگان

شهرستان سراوان یکی از شهرستانهای شهید پرور استان سیستان و بلوچستان بوده که نقش مؤثری در جنگ تحمیلی داشته است آمار ذیل گویای این مطلب است :

امور اجتماعی :

الف: سواد

میزان باسوادی شهرستان در سال 1375 برابر 3/58 درصد بوده که به 1/69 درصد در سال 1382 افزایش یافته است .

ب:آموزش و پرورش

در سال تحصیلی 83-1382تعداد کل دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی( بدون بزرگسالان و مراکز تربیت معلم ) شهرستان 60502 نفر بوده که 23/11 درصد از دانش آموزان استان را تشکیل می دهد.از کل دانش آموزان این شهرستان 06/62 درصد در مقطع ابتدائی ، 10/23 درصد در مقطع راهنمائی ،  49/14 درصد در مقطع متوسطه و 59/9 درصد در مقطع متوسطه در رشته های فنی و حرفه ای و کار و دانش مشغول به تحصیل می باشند . 38/44 درصد از کل دانش آموزان شهرستان سراوان  دانش آموزان دختر تشکیل می دهند و سهم دانش آموزان مناطق روستائی نیز94/60 درصد می باشد.

ج: آموزش عالی

در سال تحصیلی 83-1382 در شهرستان سراوان ،143  دانشجو در حال تحصیل بوده که از این تعداد 90  در صد در  در دانشگاه آزاد و 10 درصد در دانشگاه پیام نور مشغول به تحصیل بوده اند.

هـ : فرهنگ و گردشگری

تعداد سینماهای فعال شهرستان سراوان از--- سالن نداشته است در سال 1375 به - سالن در سال 1382 رسیده همچنین تعداد کتابخانه های عمومی طی همیق سالها از 4 باب به 6 باب رسیده است .از نظر سالن سخنرانی و نمایش حدود تغییری نداشته درصد رشد / کاهش داشته و از3 سالن در سال 1375  به 3 سالن در سال 1382 رسیده و تعداد مراکز فرهنگی ثابت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از  1 مرکز در سال 1375 به 1 واحد در سال 1382 رسیده است .

اماکن سیاحتی تاریخی و مراکز توریستی با ذکر جاذبه های گردشگری :

1-  قلعه سب  2- قلعه کنت 3- مسجد جامع دزک 4- منطقه سرسبز و دیدنی دره نگاران 5- آرامگاه های روستای جالق و زیارتگاههای متعدد

صنایع دستی :

1- سفال کلپورگان  2- سوزن دوزی  3- سکه و آیینه دوزی  4- جواهر سازی

و- تربیت بدنی

این شهرستان از وجود یک  استادیوم ، یک میدان فوتبال ، سه میدان والیبال ، سه  بسکتبال ، چهار سالن ورزشی و یک ورزشگاه بهره مند می باشد. سرانه فضای ورزشی به ازای هر هزار نفر ( سر پوشیده )47  متر مربع و سرانه فضای ورزشی روباز 381 متر مربع برای هزار نفر جمعیت است .

امور تولیدی و اقتصادی

الف: منابع آب و خاک

در سال 1382 حجم آب های زیر زمینی در شهرستان سراوان 183میلیون متر مکعب بوده که معادل 13 درصد کل آب های زیر زمینی استان می باشد . همچنین کل منابع آبهای سطحی در این شهرستان -  میلیون متر مکعب بوده که حدود - میلیون متر مکعب از این آب ها برداشت شده است .

ب: کشاورزی و منابع طبیعی و دامپروری

در سال زراعی 83-1382 سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان سراوان بالغ بر  25471 هکتار است که 9/15 درصد از سطح کشت زیر کشت استان را تشکیل می دهد . از این مقدار  20/65 درصد به کشت باغات و8/34 درصد به زراعت های سالانه اختصاص دارد . محصولات عمده زراعی شهرستان غلات ، سبزیجات و نباتات علوفه ای می باشد . طی همان سال،14واحدصنعتی پرورش ونگهداری دام و طیوردرسطح شهرستان فعال بوده است . همچنین میزان تولید شیر ، گوشت قرمز ، گوشت مرغ و عسل به ترتیب 5/6 ، 5/1 ، 2/1 و -  هزار تن بوده است . لازم به ذکر است این شهرستان دارای 40 واحد پرورش ماهی با تولید 60 هزارتن می باشد .

ج: جنگل و مرتع

در سال 1382 شهرستان سراوان ، 16203460هکتار مرتع وجود داشته و مقدار علوفه قابل برداشت از این مراتع صفر* تن بوده است . مساحت جنگل های طبیعی شهرستان 91240هکتار و مساحت جنگل های مصنوعی نیز555 هکتارمی باشد .

د: صنعت و معدن

تعداد صنایع موجود شهرستان سراوان ، 68 واحد می باشد که تعداد 37 واحد آن در نقاط روستایی و تعداد31 واحد بقیه در نقاط شهری مستقر می باشند . درسال 1382 تعداد -  کارگاه  فعال مسئولیت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارتند از :
*-  قبل از خشکسالی میزان علوفه برداشتی 833/751/9 کیلوگرم بوده که بعلت خشکسالی از سال 80 تاکنون هیچ علوفه ای برداشت نشده و تمامی آنها خشک شده است
سهم شهرستان از کارگاه های معدنی فعال استان 6/3 درصد می باشد . میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیر فلزی – تن می باشد که –  درصد تولیدات معدنی کل استان را به خود اختصاص داده است .

امور زیر بنایی

الف: عمران شهری

درسال 1382 جمعیت شهر ( مرکز شهرستان )  55372 نفر برآورد شده ، میزان شهر نشینی در این شهرستان 8/40  درصد محاسبه شده است . سرانه معابر شهری و فضای سبز شهرستان زابل به ترتیب 1188 و 3/5 متر مربع بوده است . تعداد مشترکین آب 15184  و مصرف سرانه آب نیز09/0 متر مکعب بوده است .

ب: عمران روستایی

جمعیت روستائی شهرستان سراوان ، 126542 نفر می باشد که 4/59 درصد از جمعیت شهرستان را به خود اختصاص داده است ، از کل روستاهای شهرستان سراوان تا پایان سال 1382 ، تعداد 304 روستا از نعمت روشنایی برق و 4/69درصد برخوردار از آب آشامیدنی سالم می باشند . همچنین تا پایان سال 1382 تعداد 12 روستا مورد بهسازی طرح هادی روشتائی قرار گرفته است .

ج: راه و ترابری

در شهرستان سراوان ، 3190  کیلومتر راه وجود دارد که - کیلومتر راه اصلی و 948 کیلومتر آن راه فرعی می باشد . سهم این شهرستان از جاده استان 5/19 درصد می باشد . همچنین این شهرستان دارای یک فرودگاه می باشد . در سال 1383 تعداد -  پرواز ( رفت و برگشت ) در آن صورت گرفته است . طول خطوط راه آهن این شهرستان در مجموع – کیلومتر ، با تعداد – ایستگاه است . در سال - ، - نفر مسافر و ـ تن بار از طریق راه آهن شهرستان جابجا شده است .

د: مخابرات

تعداد تلفن های منصوبه شهرستان سراوان تا پایان سال 1382 برابر 27673 بوده است که نسبت به سال قبل 9/15 درصد رشد داشته است .

هـ : ذخایر آبی

آب آشامیدنی شهرستان سراوان از طریق رودخانه شمس آباد  و 21 حلقه چاه با میزان آبدهی 218 لیتر در ثانیه تأمین می شود . حجم مخازن آب 8460 متر مکعب و طول آبرسانی 27221 متر و طول شبکه توزیع 216270 متر با  لوله های با قطر 600 - 75 میلی متر است . میزان آب قابل تأمین سرانه 121 لیتر و سرانه مصرفی آن 90 لیتر در شبانه روز است .

مشخصات سدهای در حال بهره برداری استان

مشخصات سدهای در حال احداث استان

قابلیتها و توانمندیها :

1- معادن شهرستان علی الخصوص معادن کوه بیرک
2- مرز
3- اراضی کشاورزی سک سوخته جالق و شمبر بم پشت
4- کشاورزی و دامپروری ( 48% نخیلات استان را به خود اختصاص داده است )
5- جاذبه های گردشگری و میراث فرهنگی
6- صنایع دستی

اهم پروژه های عمرانی ( پنج ساله ) اخیر :

اهم طرح های در دست اقدام :