معرفي جنگلهاي سیستان وبلوچستان
علي رغم وسعت زياد و گسترده حوزه هاي آبخيز استان
كه قريب 7/18 ميليون هكتار مي باشد به سبب شرايط
خاص ادافيكي و اقليمي و بخصوص كمبود با زندگي
منحصرا حدود يك ميليون هكتار ارضي جنگلي بصورت لكه
اي و يا پراكندگي زياد در سطح استان مشاهده ميشود
كه حدود 3/2 از اين سطح را پوشش هاي بياباني با
گونه هاي تاغ و گز تشكيل مي دهند و بخشي از ان را
پوشش هاي جنگلي گرمسيري با گونه هاي كهور ، كنار ،
چش ، توج ، چگرد، كليرا و حرا و بالاخره جنگلهاي
خشك با گونه هاي بادام كوهي و انبه تشكيل مي دهند
، اين جنگلها بصورت لكه هاي كم و بيش بزرگ در
ناحيه بلوچستان جنوبي ارتفاعات تفتان و كوه بزمان
و مناطق ارتفاعي سراوان استقرار يافته اند و بطور
متوسط تراكم درختان در اين عرصه ها به 50 اصله در
هكتار مي رسد از نظر گونه جنگلهاي كهور در ناحيه
چاه هاشم ، جنگلها گز در جنوب چاه هاشم و تهلاب ،
جنگلهاي تاغ در ريگ چاه ، دشت سمسور ، تگرو دامنه
شرقي تفتان - جنگلهاي كهور ، گز و آكا سيا در
چاهان جنگلهاي كهور و كلير در زرآباد و جنگلها ي
گاز رخ درسازندهاي فليش واقع در حد فاصل چاله
جازموريان و درياي عمان حضور دارند.در ادامه
تعدادی از مهمترین گونه های جنگلی معرفی میشوند
چش ، كرت
تيره : كهور
مرفولوژي : درختي است تنومند به ارتفاع 6 تا 8
متر، برگها مركب ، برگچه ها ريز و كوچك ، گل ها
زرد كروي و خوشبو ، خارهاي بلند و نوك تيز، تاج آن
توپي شكل ، تنه به شكل
ميوه غلاف دار
فصل گلدهي: بهار و پاييز
مناطق انتشار:اين گونه درمناطق نيمه خشك ، گرم و
مرطوب از قبيل سواحل خليج فارس و درياي عمان و در
استانهاي بوشهر ، هرمزگان و سيستان و بلوچستان (
چابهار ،ايرانشهر، و نيكشهر ) و همچنين در خاك هاي
عميق رسي و شني نيز مي رويد .
نام محلي : در بندرعباس كرت ، در چابهارچش، در بين
لار و بندرعباس به سلم معروف است .
موارد استفاده : چوب درختان اين گونه در كشتي سازي
( لنج سازي ) ارزش بسيار زيادي دارد . برگها و
ميوه ارزش علوفه اي براي دام دارد . اين درختان
دراحياء اراضي بياباني و تثبيت شن هاي روان بسيار
باارزشند. درگذشته درختان چش بطور غيرقانوني قطع و
به كشورهاي همجوار حمل شده و در ساخت كشتيهاي چوبي
بسياربزرگ تجاري مصرف مي شده است كه توسط ادارات
منابع طبيعي استانهاي ساحلي از اين عمل بشدت
جلوگيري شده است و در توسعه اين گنجينه گرانبهاي
منابع طبيعي كشور اقدامات اصلاحي واحيائي زيادي
انجام پذيرفته است .
داز نخل ايراني
تيره :خرما
مرفولوژي : نام علمي داز به معناي درختچه كوتاه قد
مي باشد . درختچه اي است دو پايه با برگهاي پنجه
اي سبز و چرمي ميوه سته گل در انتهاي شاخه در گل
آذين خوشه ظاهر مي شود . عمر متوسط درختچه حدود 4
الي 5 متر است كه پس ازگلدهي از بين مي رود ومجددا
از كنار درختچه قبلي ريشه جوش جديدي توليد مي شود
.
فصل گلدهي : بهار
مناطق انتشار: درجنوب ايران در مكران در
شهرستانهاي سراوان ، نيكشهر، ايرانشهر، خاش و
سرباز از ارتفاع 480 متر تا 1280 متر در آبراهه ها
ميرويد .
نام محلي : نام محلي آن در جنوب پورك و داز مي
باشد . تصور مي رود كه يكي بنام درخت نر و ديگري
نام درخت ماده مي باشد . در بعضي مناطق بلوچستان
به آن پيش مي گويند.
موارد استفاده : از برگ آن حصير ، سبد، كلاه و
سيواس كه يك نوع كفش محلي است مي بافند . در
افغانستان از دانه هاي آن تسبيح مي سازند .
بادام كوهي :
تيره : گل رز
مرفولوژي : درختچه اي است تا ارتفاع 4 متربدون خار
، داراي شاخه هاي جوان سبز بدون كرك ، استوانه اي
صاف و براق ، برگهاي آنها دراز خطي يا ماله اي است
كه در حاشيه برگها چينهاي كنگره اي نوكدار و منتهي
به دمبرگ كوتاه مي باشد . گل آن سفيد نسبتا بزرگ
با گلبرگهاي تخم مرغي گسترده ، ميوه شفت بدون كرك
و تخم مرغي است و در انتها كمي تيز و تقريبا فشرده
و نازك در دو طرف
فصل گلدهي: اواخر اسفند
مناطق انتشار: دامنه انتشار اين گونه وسيع است و
در نواحي استپي و ارتفاعات نيمه خشك كشور ديده مي
شود . در كرمانشاه ، لرستان ، بختياري تا دزفول،
ارتفاعات فارس ،كرمان و خراسان ديده مي شود . در
استان در ارتفاعات تفتان ، بيرك ، كوه سفيد و
درناهوك همراه درختان زيتون از ارتفاع 600 تا 2700
متر از سطح دريا ديده مي شود .
موارد استفاده : ميوه بادام مصارف دارويي و آرايشي
دارد و همچنين از ميوه آن براي تنقلات و خشكبار
استفاده مي شود .
حرا
تيره : شاپسند
مرفولوژي : درختچه اي است با برگهاي بيضي شكل
وكشيده و با قاعده اي باريك . نام علمي اين جنس به
افتخار دانشمند بزرگ ايراني شيخ الرئيس ابوعلي
سينا نام گذاري شده است . از اختصاصات اين درختچه
آن است كه دانه آن روي درخت مادر به نهال تبديل
ميشود يعني نيمه زنده زا ميباشد . بذر پس از تبديل
به نونهال از درخت جدا شده و به مرداب افتاده و
بلافاصله ريشه دواني ميكند . ميوه آن به اندازه يك
فندق كركدار است و طعم آن كمي شيرين وگس است
فصل گلدهي : شهريور ماه
مناطق انتشار: اين درختچه در سواحل و مردابهاي
ساحلي و دلتاي رودخانه ها و در ايران و مصر و
عربستان انتشار دارد. در ايران در بوشهر ،
بندرعباس ، قشم ، و گواتر چابهار انتشار دارد.
نام محلي: در كتب تب سنتي نام اين درختچه اسرار
آمده است كه ريشه مراكشي دارد . در جنوب ايران به
نامهاي حرا در بندرعباس ، تمردرچابهارو در برخي
مناطق جنوب تول گفته مي شود . به عربي به آن شوره
و شورا مي گويند.
موارد استفاده : پوست اين درختچه داراي تانل
فراوان است در دباغي استفاده مي شود . درهند از
دانه هاي نارس آن به صورت ضماد براي تسريع رسانيدن
و چرك زايي جوش و آبسه ها مصرف مي شود . در هند
ريشه آن براي افزايش نيروي جنسي ، از برگ براي
تعليف دامها در جنوب كشور استفاده مي شود
چاتلانقوش (بنه )
تيره : پسته
مرفولوژي : درختي است به ارتفاع بيش از 15 متر با
تاجي گرد و بزرگ و تنه اي قطور بقطرنيم متر ،
ناصاف و تيره رنگ ، برگها شانه اي فرد با 2 تا 5
جفت برگچه گرد ، تخم مرغي تا كشيده و با حاشيه اي
كم و بيش مژه دار . هريك از برگچه ها داراي 8-5/2
سانتي متر طول و 2-7/0 سانتيمتر يا بيشتر پهنا مي
باشد . گل آذين آن خوشه اي باز و ميوه آن شفت به
ابعاد 6-5*8-5 ميليمتر ميباشد .
فصل گلدهي : اوايل بهار
مناطق انتشار: اين درخت از جزايرقناري و كشورهاي
ساحل مديترانه آغاز و تا آسياي صغيرو سوريه ،
قفقاز ، ايران ،افغانستان ، و پاكستان انتشار دارد
. در ايران در جنگلهاي آن معطر و دانه آن روغني
است. دو زير گونه ديگر از بنه در منطقه بلوچستان
به نامهاي نيمه خشك ، فارس ، كرمان
، بلوچستان و كرمان و خراسان در ارتفاع 600 تا
1000 متر از سطح دريا ميرويد . در استان در
ارتفاعات غرب زاهدان ، نصرت آباد ، ارتفاعات تفتان
، ارتفاعات ناهوك و بيرك سراوان و ارتفاعات سرباز
و لاشار پراكنش دارد .
نام محلي : در اطراف تهران چاتلانقوش ، در همدان
شاقلانقوش ، در ارسباران چاتلانقو، در كردستان سقز
، در فارس و بلوچستان بنه وبه لهجه بلوچي به آن
گون ، ون ، ونه ،گونه گويند.
موارد استفاده : از ساقه آن صمغي استخراج مي شود
كه در نقاشي و رنگ و روغن و آدامس سازي استفاده مي
شود . ميوه بنه در حالت تازه كمي گرم و خشك است .
مدر و قاعده آور است . روغن مغز بنه گرم و خشك
وبراي تقويت اعصاب نافع است . براي صاف كردن صدا و
باز كردن انسداد و گرفتگيهاي عروق و يرقان موثراست
. براي تقويت نيروي جنسي مفيد است ، معده و كليه
را گرم ميكند و براي نفخ و گاز مفيد است .ميوه آن
بدليل چربي بالاي آن مصرف خوراكي دارد و از آن
نوعي اشكنه تهيه مي كنند .
گاز رخ – گز روغن
مروفو لوژی: در ایران یک گونه از این جنس بنام
پرگرینا بصورت درخچه ای وجود دارد .ساقه و شاخه
های ان سزوئی و اغلب بدون برگ به ار تفاع 6 تا 7
متر ، تاج آن متمایل به مخرو طی وارونه تا کروی ،
پوست در خت در قسمت پایین در درختانی که قطر آن
حدود 30 سانتی متر است خاکستر ی روشن و شیار دار
و برجسته ولی بالا تنه حاکستری تیره است. برگها
مرکب دو شانه ای فر د، گل در گل آذین خوشه ای
کوتاه تا بلند ،گل آذین نزدیک به شاخه های قطور ،
کوتاه به طول 8 تا 10 سانتی متر میباشد .یکی از
ویژگیهای اعجاب بر انگیز این گونه دارای برگهایی
بدون برگچه است که این درخت از نظر ویژگیهای
اکولوژیک و بتانیک درخت بی نظیری است و گاهی در
چنان شرایط سختی رشد میکند که میتوان آنرا یک
معجزه در عالم گیاهی دانست.
فص گلدهی : بهار
مناطق انتشار:
انتشار آن بر روی ماسه سنگهای دامنه کوهستان تا
راس قله ها ادامه دارد.جایی که کوچکترین اثری از
خاک نیست این گیاه مستقر شده است.
نام محلی : درنیکشهر به آن گز روغن میگویند.
موارد استفاده : مهمتر ین موارد استفاده این درخت
از نظر اقتصادی روغن دانه های آن است. دانه های
این گونه دارای 38-40 درذصد روغن ویک نوع ساپونن
است . روغن این گونه به بن مشهور بوده و بسیار
مناسب برا ی تغذیه است و در صنعت نیز برای جلا
کاری و روغن کاری ساعتهای دیواری ومچی و چرخهای
خیاطی وسایر ماشینهای ظریف مورد استفاده دارد . در
صنایع دارویی تهیه نوعی آنت بیوتیک آز آن در دست
بررسی است.
مصارف درمانی : ریشه در مان سوزاک و تب زرد – پوست
درمان جرب و خارش – میوه برای درمان ناراحتی های
کبد طحال و دردهای آرتروز وفلج استفاده میشود.
تکثیر : بذر و قلمه
شیشم ،جک
مرفولوژی : شیشم درختی است با تاج پوشش بسیار ضعیف
و همیشه سبز که ارتفاعش به 25 متر بالغ میشود . از
طریق جستزایی ریشه و ساقه علی رغم فقیر بودن خاک و
تخریب توانسته است تاکنون مقاوکت کند.
برگهایش متناوب و شانه ای است و دارای پنج برگچه
واپه تخم مرغی با نوک کشیده تیز و پشت خزی است .
گلهایش پروانه ای شکل کوچک و سفید است و در گل
آذین خوشه ای قرار گرفته است . میوه آن نیام
میباشد. درخت شیشم در برابر خشکی خاک و هم در
برابر آب و رطوبت بردبار است و در کنار آب هم
بخوبی میروید .سرعت رشد آن زیاد و پوست خارجی ساقه
به رنگ سفید و چوب داخلی قهوای است.
فصل گلدهی: گلها در خرداد میرسندو در آذر بذر
میدهند.
مناطق انتشار:
اصل آن از مشرق زمین در هند و افغانستان است . درا
یران در تنگ سرحه پاکستان –بشاگرد در ارتفاع
900-1200 متر از سطح دریا – ته درها و کنار چشمه
ها و مسیر جریان آب میروید. در آبادان از قدیم در
باغها کشت شده است . در شمال کشور هم بخوبی
میروید.
نام محلی: نام این درخت در فارسی شیشم است و در
تنگ سرحه آنرا رقاء و در جیرفت آنر جک و در
آبادان سیسو نام دارد وبعربی انر سیسو ساسم
میگویند.
موارد استفاده : چوب این درخت در اثر بخار دادن به
صورتهای مختلف خمیده میشود ، چوبش قابل ارتجاع
وقابل صیقل است و در نجاری مورد توجه میباشد. در
مبل سازی و پایه های تختخواب چوبی به علت دوام و
ظاهر زیبایی که دارد استفاده دادرد.
مصارف درمانی : درهند از جوشانده پوست آن برای
درمان سوزاک استفاده دارد. جوشانده پوست و چوب ان
خلط آور و اشتها آور است
گاز رخ ، گز روغن
مرفولوژي : در ايران يك گونه از اين جنس بصورت
درختچه اي وجود دارد . ساقه و شاخه هاي آن سازوئي
و اغلب بدون برگ به ارتفاع 6 تا 7 متر ، تاج آن
متمايل به مخروطي وارونه تا كروي ، پوست درخت در
قسمت پايين در درختاني كه قطر آن حدود 30 سانتي
متر است خاكستري روشن و شياردار و برجسته ولي بالا
تنه خاكستري تيره است . برگها مركب دوشانه اي فرد
، گل درگل آذين خوشه اي كوتاه تا بلند ، گل آذين
نزديك به شاخه هاي قطور ، كوتاه به طول 8 تا 10
سانتي متر مي باشد ميوه كپسول شبيه نيام تعداد
دانه در هر ميوه 8 الي 15 عدد و گاهي بيشتر مي
باشد . يكي از ويژگيهاي اعجاب انگيز اين گونه
داراي برگهايي بدون برگچه است كه اين درخت از نظر
ويژگيهاي اكولوژيك و بتانيك درخت بي نظيري است و
گاهي در چنان شرايط سختي رشد مي كند كه مي توان آن
را يك معجزه در عالم گياهي دانست.
فصل گلدهي : بهار
مناطق انتشار: انتشار آن برروي ماسه سنگهاي دامنه
كوهستان تا راس قله هاي ادامه دارد.جايي كه
كوچكترين اثري از خاك نيست اين گياه مستقر شده است
.
نام محلي : در نيكشهر به آن گزروگن مي گويند.
موارد استفاده : مهمترين موارد استفاده اين درخت
از نظر اقتصادي روغن دانه هاي آن است . دانه هاي
اين گونه داراي 40-38 درصد روغن و يك نوع ساپونن
مي باشد . روغن اين گونه به نام
يا مشهور است و بسيار مناسب
براي تغذيه است و در صنعت نيز براي جلاكاري و روغن
كاري ساعتهاي ديواري و مچي و چرخهاي خياطي و
ماشينهاي ظريف مورد استفاده دارد .
برخي مصارف دارويي اين گياه عبارتند از : تهيه
انتي بيوتيكي كه در اين گياه شناسايي شده و همچنين
اين گياه داراي تانن است . ريشه آن براي درمان
سوزاك و تب زرد و از پوست آن جهت درمان ضد جرب
وخارش استفاده مي شود . از ميوه در معالجه ناراحتي
هاي كبد طحال و دردهاي آرتروز و فلج استفاده مي
شود . اين گونه توسط بذور و قلمه تكثير مي شود .
شيشم ، جك
تيره
مرفولوژي : نام علمي درخت شيشم با افتخار دالبرژ
گياه شناس سوئدي قرن 18 است . شيشم درختي است با
تاج پوشش بسيار ضعيف و هميشه سبز كه ارتفاعش به 25
متر بالغ مي شود . از طريق جستزايي ريشه و ساقه
علي رغم فقيربودن خاك و تخريب توانسته است تاكنون
مقاومت كند . برگهايش متناوب شانه است و داراي پنج
برگچه واژه تخم مرغي با نوك كشيده و تيز و پشت خزي
است . گلهايش پروانه اي شكل كوچك و سفيد است و در
گل آذين خوشه اي قرارگرفته .ميوه آن نيام مي باشد
. رخت شيشم هم در برابر خشكي خاك و هم در برابر آب
و رطوبت بردبار است و در كنار آب هم بخوبي ميرويد
. سرعت رشدش زياد و پوست خارجي ساقه به رنگ سفيد و
چوب داخلي قهوه اي مي باشد .
فصل گلدهي : گلها در خرداد ميرسند و در آذر بذر مي
دهند .
مناطق انتشار: اصل آن از مشرق زمين و هند و
افغانستان است . در ايران در تنگ سرحه بلوچستان ،
بشاگرد در ارتفاع 1200-900متر از سطح دريا در ته
دره ها و كنار چشمه ها و مسير جريان آب مي رويد .
در آبادان از قديم در باغها كشت شده است . در شمال
كشور هم بخوبي مي رويد .
نام محلي : نام اين درخت در زبان فارسي شيشم است و
درتنگ سرحه انرا رقاء ودر جيرفت جك و در آبادان
سيسو نام دارد و بعربي نيز آنرا سيسو و ساسم مي
گويند.
موارد استفاده : چوب اين درخت در اثر بخاردادن به
صور مختلف خميده مي شود . چوبش قابل ارتجاع و قابل
صيقل است ودر نجاري مورد توجه مي باشد . در مبل
سازي و پايه هاي تختخواب چوبي به علت دوام و ظاهر
زيبايي كه دارد استفاده مي شود . در هند از
جوشانده برگهاي آن براي معالجه سوزاك استفاده
ميشود . جوشانده پوست و چوب آن خلط آور و اشتها
آور است .
در
برهوت با کلیک روی تصویر بالای هر صفحه ، به صفحه ی اصلی تر
خواهید رفت .